Açıklanabilir risk, skorlama ve dolandırıcılık zekâsı
Her işlem anında skorlanır, her karar gerekçesiyle açıklanır.
Prism; ödemeleri, kredi başvurularını ve hesap hareketlerini gerçekleştikleri anda skorlar, iş kurallarıyla makine öğrenmesi modellerini tek bir kararda birleştirir. Her karar, önem sırasına dizilmiş gerekçe kodları ve faktör katkılarıyla birlikte üretilir; analistleriniz ve denetçileriniz yalnızca neye karar verildiğini değil, neden verildiğini de görür. Öncelikli olarak kurum içinde çalışmak üzere tasarlanmıştır; veriniz kendi güvenlik sınırlarınızın dışına çıkmaz.
VARDA PrismOrbit üzerinde çalışır

Problem
Açıklayamadığınız bir skoru savunamazsınız.
Dolandırıcılık örüntüleri, kural setlerinin yeniden yazılabildiğinden daha hızlı değişir; modeller ise çoğu zaman neyin değiştiğine dair net bir kayıt tutulmadan yeniden eğitilir. Bir müşteri karara itiraz ettiğinde ya da bir denetçi kanıt istediğinde, yanıt loglar, tablolar ve o gün vardiyada kim varsa onun hafızası arasında dağılmış durumdadır.
- 01
Yıllar içinde büyüyen ve artık birbiriyle çelişen kural setleri
- 02
Kararlarını müşteriye de denetçiye de açıklayamayan modeller
- 03
Analist kuyruklarını dolduran, iyi müşteriyi de kaçıran yanlış pozitifler
- 04
Kimin neye, ne zaman ve hangi model sürümüyle karar verdiğini gösteren tek bir kaydın bulunmaması
- 09:41:18TRX-8F21AFAST₺ 4.250,00212ONAY
- 09:41:17TRX-8F219Kart₺ 38.900,00812İNCELE
- 09:41:15TRX-8F214EFT₺ 12.480,00164ONAY
- 09:41:14TRX-8F211Kart₺ 1.199,9096ONAY
- 09:41:12TRX-8F20CFAST₺ 96.000,00944BLOKE
- 09:41:11TRX-8F208EFT₺ 7.310,00301ONAY
- 09:41:09TRX-8F203Kart₺ 649,0058ONAY
- Yeni cihaz, ilk kez görülüyor+142
- Olağandışı saat (müşteri profili)+96
- Tutar, 90 günlük ortalamanın 6,2 katı+88
- Alıcı hesap ilk kez kullanılıyor+71
- Uzun müşteri geçmişi-38
risk-gbm v4.2 · kural seti 2026.09 · karar kaydı #9f3a…c21e
Yetenekler
Her kararı spektrumuna ayırır.
Gerçek zamanlı skorlama
Kurallar ve ensemble modeller her işlemi tek bir çağrıda, yetkilendirme akışınızın gecikme bütçesi içinde değerlendirir. Sonuç; onay, ret, ek doğrulama ya da incelemeye yönlendirmedir.
Her karar için gerekçe kodları
Her skor, önem sırasına göre dizilmiş gerekçe kodları ve SHAP tabanlı faktör katkılarıyla döner. Gerekçeler, analistin üzerinde işlem yapabileceği ve müşteriye aktarılabilecek bir dille yazılır.
Vaka yönetimi ve raporlama
Alarmlar; işlem geçmişi, bağlantılı hesaplar, gerekçe kodları ve önceki kararlarla birlikte vakaya dönüşür. Atama kuralları, dört göz onayı, SLA sayaçları ve MASAK bildirim taslakları iş akışının parçasıdır.
Değiştirilemez karar kaydı
Her karar; model sürümü, özellik değerleri, eşikler, tetiklenen kurallar ve işlemi yapan kişi ya da servisle birlikte, yalnızca ekleme yapılabilen ve hash zinciriyle korunan bir kayda yazılır. Geçmişteki herhangi bir karar, verildiği andaki koşullarla birebir yeniden üretilebilir.
Champion–challenger ve izleme
Yeni modeller ve kural değişiklikleri, karar vermeye başlamadan önce canlı trafikte gölge modda çalışır. Drift, kararlılık ve alarm oranları segment bazında izlenir; canlıya alma sessiz bir dağıtım değil, onaylanan ve kayda geçen bir adımdır.
Ortak feature store
İşlem sıklığı sayaçları, davranış profilleri ve ilişki özellikleri bir kez tanımlanır; model eğitimine ve canlı skorlamaya aynı şekilde sunulur. Zamana göre tutarlı (point-in-time) eğitim setleri, eğitimle canlı ortam arasındaki sapmayı önler.
Nasıl çalışır
Olaydan gerekçeli karara
Yakalama
İşlemler, yetkilendirme akışından senkron bir API çağrısıyla ya da ana bankacılık sisteminden CDC ve Kafka üzerinden olay olarak gelir.
Zenginleştirme
Feature store; işlem sıklığı sayaçlarını, cihaz ve davranış profillerini ve ilişki özelliklerini aynı istek içinde ekler.
Skorlama
Deterministik kurallar ve ensemble modeller yan yana çalışır; karar politikası bu çıktıları onay, ret, ek doğrulama ya da inceleme sonucuna dönüştürür.
Açıklama ve kayıt
Gerekçe kodları ve faktör katkıları karara eklenir; kararın tüm bağlamı değiştirilemez kayda yazılır.
İnceleme ve öğrenme
İnsan değerlendirmesi gereken vakalar analistlere düşer. Analist kararları ve teyit edilen dolandırıcılık etiketleri, challenger modelleri değerlendirmek ve modelleri yeniden eğitmek için geri beslenir.
Mimari
VARDA Prism · Mimari
01 Kaynaklar
- Ana bankacılık (CDC)
- Kart ve ödeme kanalları
- Cihaz ve oturum sinyalleri
02 İşleme
- Olay akışı
- Feature store
03 VARDA Prism
- Prism karar motoru
- Gerekçe kodları ve katkılar
04 Çıktılar
- Anlık karar
- Vaka yönetimi
- Değiştirilemez karar kaydı
- Regülasyon raporları
Kullanım senaryoları
Kullanım senaryoları
Prism; kart ödemeleri, EFT ve FAST transferleri için yetkilendirme akışının içinde yer alır ve her işlemi para hesaptan çıkmadan önce skorlar. Şüpheli ödemeler doğrudan reddedilmek yerine ek doğrulamaya ya da analist incelemesine yönlendirilir.
- İşlem sıklığı, cihaz ve alıcı riski özellikleri akış içinde hesaplanır
- Hesap ele geçirme ve para katırı örüntüleri gerekçeleriyle işaretlenir
- Eşikler kanal ve segment bazında ayarlanır; her değişiklik kayda geçer
Başvuru skor kartları ve makine öğrenmesi modelleri tek bir karar politikası altında çalışır; her onay ya da ret, arkasındaki faktörlerle birlikte döner. Ret gerekçeleri başvuru sahibine anlaşılır bir dille iletilebilir, itiraz edilen kararlar bir uzman tarafından yeniden incelenir.
- Skor kartları ve gradient boosting modelleri bir arada
- Gerekçe kodları, müşteriye iletilebilecek açıklamalarla eşleştirilir
- Challenger modeller, canlıya alınmadan önce gerçek başvurular üzerinde sınanır
Senaryo kuralları ve davranış modelleri tek tek ödemelere değil, hesapların günler ve haftalar içindeki seyrine bakar. Analistler bağlantılı hareketleri tek bir vakada inceler ve MASAK’a iletilecek şüpheli işlem bildirimi taslaklarını hazırlar.
- İşlem bölme, hızlı giriş-çıkış hareketleri ve uzun süre hareketsiz kalan hesapların yeniden canlanması senaryoları
- Hesapları, cihazları ve karşı tarafları birbirine bağlayan ilişki ağı görünümleri
- Vaka sonuçları ve bildirim taslakları, tüm kanıt zinciriyle birlikte saklanır
Kurulum seçenekleri
Kurulum seçenekleri
Kurum içi
Bankalar için varsayılan seçenek. Prism, veri merkezinizdeki Kubernetes kümelerinde ya da sanal makinelerde, karar anında hiçbir dış bağımlılık olmadan çalışır; modeller, kayıtlar ve anahtarlar sizin kontrolünüzde kalır.
Özel bulut
Kendi özel bulutunu ya da yurt içinde hizmet veren, denetime tabi bir sağlayıcıyı kullanan kurumlar için. Aynı konteyner imajları ve Helm chart’ları sizin ortamınıza kurulur; veri yurt içinde kalır.
Hibrit
Skorlama ve karar kaydı kurum içinde kalır; model eğitimi ve challenger değerlendirmesi, takma adlandırılmış veriyle özel bulut ortamında yürütülür.
Teknik özellikler
VARDA Prism
- Karar gecikmesi
- p99 < 50 ms (tasarım hedefi)
- Ölçekleme ve erişilebilirlik
- Yatay ölçekleme; iki veri merkezinde aktif–aktif
- Karar sonuçları
- Onay · Ret · Ek doğrulama · İnceleme
- Açıklanabilirlik
- Karar başına sıralı gerekçe kodları ve SHAP katkıları
- Model desteği
- Skor kartları, gradient boosting, anomali modelleri; ONNX ve PMML
- Karar kaydı
- Yalnızca ekleme, hash zincirli; saklama süresi politikanıza göre
- Arayüzler
- REST ve gRPC karar API’si; Kafka ile akış
- Erişim ve değişiklik kontrolü
- Rol tabanlı yetki, SAML/OIDC ile SSO, dört göz onayı
Entegrasyonlar
- ISO 8583
- ISO 20022
- Apache Kafka
- Debezium
- Oracle Database
- IBM Db2
- PostgreSQL
- REST / gRPC
- ONNX
- MLflow
- LDAP / Active Directory
- SAML 2.0 / OIDC
- Syslog / SIEM
Uyum ve yönetişim
- BDDK’nın bilgi sistemleri ve elektronik bankacılık yönetmeliğindeki denetim izi, erişim kontrolü ve yurt içinde veri tutma gereksinimlerini desteklemek üzere tasarlanmıştır.
- Şüpheli işlem bildirimi hazırlığı, kayıt saklama ve kanıt zinciriyle 5549 sayılı Kanun kapsamındaki MASAK yükümlülüklerini desteklemek üzere tasarlanmıştır.
- Veri minimizasyonu, takma adlandırma ve yalnızca otomatik sistemlerle yapılan analizlere dayalı kararlara itiraz imkânıyla KVKK ve GDPR gereksinimlerini desteklemek üzere tasarlanmıştır.
- Rol tabanlı erişim, dört göz onaylı değişiklik yönetimi, aktarımda ve depolamada şifreleme ile bütünlüğü doğrulanabilir kayıtlar gibi ISO/IEC 27001 tarzı kontrolleri desteklemek üzere tasarlanmıştır.

Sık sorulan sorular
Sık sorulan sorular
01Prism mevcut kural motorumuzun yerini mi alır?
Zorunlu değil. Prism mevcut kurallarınızı kendi modelleriyle birlikte çalıştırabilir ya da mevcut motorunuzun arkasında konumlanıp her çağrıya bir model skoru ve gerekçe kodları ekleyebilir. Gölge modda başlamanızı ve kuralları, sonuçlar canlı trafikte karşılaştırıldıktan sonra kademeli olarak taşımanızı öneriyoruz.
02Açıklamalar nasıl üretiliyor, müşteriyle paylaşılabilir mi?
Ağaç tabanlı modellerde katkılar TreeSHAP ile hesaplanır; skor kartlarında her değişkenin eklediği puan esas alınır, kurallar ise tetiklenen koşulları raporlar. Katkılar, risk ve hukuk ekiplerinizin yönettiği bir gerekçe kodu kataloğuyla eşleşir ve her kod müşteriye yönelik bir ifade taşıyabilir. Neyin kime açıklanacağı ise sizin politikanızla belirlenir.
03Veri bilimi ekibimiz kendi modellerini kullanabilir mi?
Evet. Python ile eğitilen modeller ONNX ya da PMML olarak içe aktarılabilir veya standart bir arayüzün arkasında konteyner olarak sunulabilir; eğitim verisi referansı, metrikleri ve onaylayan kişiyle birlikte kayda alınır. Modeller challenger olarak devreye girer ve canlıya alınana kadar hiçbir karar vermez.
04Yetkilendirme sırasında Prism’e ulaşılamazsa ne olur?
Çağıran sistem hiçbir zaman süresiz beklemez. Her entegrasyonun bir zaman aşımı ve sizin belirlediğiniz bir yedek politikası vardır; örneğin belirli bir tutarın altındaki işlemleri onaylamak ya da yalnızca kurala dayalı skorlamaya geçmek. Prism iki lokasyonda aktif–aktif çalışacak şekilde tasarlanmıştır; yedek politikayla verilen her karar kayda geçer ve incelenmek üzere işaretlenir.
05Bir kararı denetçiye ya da MASAK’a nasıl kanıtlarız?
Her karar kaydı; girdiyi, özellik değerlerini, model ve kural sürümlerini, eşikleri, sonucu, gerekçe kodlarını ve varsa analist işlemini içerir. Kayıtlar hash zinciriyle birbirine bağlıdır, bu nedenle herhangi bir değişiklik tespit edilebilir. Denetçi kaydı açıp kararı birebir yeniden üretebilir; şüpheli işlem bildirimi taslakları ve dönemsel raporlar da aynı kayıtlardan hazırlanır.
VARDA Prism’i kendi verinizle görün.
Kuralları ve makine öğrenmesini birleştiren gerçek zamanlı işlem skorlama; her karar için gerekçe kodları, vaka yönetimi ve değiştirilemez kayıt.





















